ดอยขุนแม่ยะ เป็นพื้นที่ในความดูแลของหน่วยจัดการต้นน้ำขุนแม่ยะ เป็นหน่วยงานภาคสนามในสังกัดส่วนจัดการต้นน้ำ สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 16 กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและ สิ่งแวดล้อม โดยในปี พ.ศ.2518 จัดตั้งหน่วยงานเป็นเป็นโครงการหลวงพัฒนาต้นน้ำที่ 4 (แม่จอกหลวง)
ต่อมาได้เปลี่ยนแปลงชื่อหน่วยงานเป็นหน่วยพัฒนาต้นน้ำที่ 4 (แม่จอกหลวง) , หน่วยจัดการต้นน้ำแม่จอกหลวง และหน่วยจัดการต้นน้ำขุนแม่ยะในปัจจุบันตามลำดับ ที่ทำการหน่วยจัดการต้นน้ำขุนแม่ยะ ตั้งอยู่ในท้องที่ตำบลแม่ฮี้ อำเภอปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน บริเวณที่ตั้งที่ทำการอยู่สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 1,300 เมตร พื้นที่รับผิดชอบรวมทั้งสิ้น 87,500 ไร่ หรือ 120 ตารางกิโลเมตร

ดอย ขุนแม่ยะ ดอยสีชมพู ดงดอกซากุระดอย ดงนางพญาเสือโคร่ง หลากหลายชื่อเรียก เพื่อให้เห็นภาพดอยขุนแม่ยะได้ชัดเจน เพราะช่วงเวลาหนึ่งในฤดูหนาว พื้นที่หลายส่วนของดอยนี้จะเป็นสีชมพู เมื่อดอกนางพญาเสือโคร่ง บานพร้อมๆกันไปทั่วดอย ต้นนางพญาเสือโคร่งนี้เป็นหนึ่งในพันธุ์ไม้หลัก ที่ใช้ปลูกลงในโครงการอนุรักษ์ต้นน้ำ ซึ่งเป็นโครงการในพระราชดำริของพระบรมราชินีนาถ และเริ่มนำต้นนางพญาเสือโคร่งมาปลูกที่นี่ตั้งแต่ปี 2523 บริเวณบ้านพักด้านบนยังมีต้นนางพญาเสือโคร่งที่สมเด็จพระพี่นางทรงปลูก ตั้งแต่ปี 2523 มีบริเวณหลายจุดที่เราสามารถเดินเที่ยวชมดงซากุระดอย กันอย่างจุใจ พร้อมกับบรรยากาศอันเงียบสงบ และยังมีพื้นที่สำหรับกางเต็นท์พักค้างแรมใต้ต้นซากุระอันสวยงามอ่อนหวาน ทำให้เป็นบรรยากาศที่ดีสำหรับการพักค้างแรมในพื้นที่แห่งนี้ และนักท่องเที่ยวยังสามารถไปเที่ยวต่อกันที่อุทยานแห่งชาติห้วยน้ำดังซึ่ง อยู่บริเวณใกล้เคียงกันได้อีกด้วย นอกจากต้นนางพญาเสือโคร่งแล้ว ยังมีต้นกำลังเสือโคร่ง ต้นเมเปิล และต้นสนสามใบปลูกสลับกับไม้ท้องถิ่น เป็นแนวเขาสวยงามมาก


การเดินทางไปยังขุนแม่ยะ ชมดอกซากุระดอย
- จากจังหวัดแม่ฮ่องสอน ใช้ทางหลวงหมายเลข 1095 ผ่านอำเภอปางมะผ้า อำเภอปาย ไปถึงอุทยานแห่งชาติห้วยน้ำดัง
- จาก อำเภอเมืองเชียงใหม่ ใช้เส้นทางถนนโชตนา (เชียงใหม่ – ฝาง) ที่หลัก กม.34 เลี้ยวซ้ายเข้าทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1095 (แม่มาลัย – ปาย) เป็นถนนลาดยาง มีสภาพ คดเคี้ยว ซึ่งบางช่วงจะลัดเลาะไปตามไหล่เขาสูงชัน ผ่านหน่วยงานของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช เช่นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่เลา – แม่แสะ หน่วยจัดการต้นน้ำปางเสด็จและอุทยานแห่งชาติห้วยน้ำดัง ที่หลัก กม. 67 + 500 บริเวณด่านตรวจแม่ยะ เลี้ยวซ้ายเข้าถนนลำลองเป็นดินทรายผสมดินลูกรัง ซึ่งจะใช้การได้สะดวกเฉพาะในฤดูหนาวและฤดูร้อนเท่านั้น สำหรับในฤดูฝนจะเป็นหลุม เป็นบ่อ เป็นโคลนจน ไม่สามารถใช้สัญจรได้ เส้นทางดังกล่าวจะลัดเลาะไปตามไหล่เขาสูงชัน ระยะทางประมาณ 8 กม. จะถึง ที่ทำการหน่วยจัดการต้นน้ำขุนแม่ยะ

- ชมดอกนางพญาเสือโคร่ง ที่บานสะพรั่งเป็นสีชมพูไปทั้งดอย
- แคมป์ปิ้งรับลมหนาว ท่ามกลางธรรมชาติสวย
- ศึกษางานของหน่วยจัดการต้นน้ำ

- ช่วงเวลาที่เหมาะสม สำหรับการมาท่องเที่ยวขุนแม่ยะ ชมดอกซากุระดอย ประมาณเดือนมกราคม-กุมภาพันธ์ ดอก ซากุระจะบานราว เดือนมกราคม และจะบานให้ชมเพียง 2 อาทิตย์เท่านั้น ไม่มีใครตอบได้ว่าปีนี้ปีไหน ดอกซากุระจะบานเมื่อไหร่ ดังนั้นถึงเดือนมกราคมก็หมั่นโทรเช็คกับเจ้าหน้าที่ของอุทยาน
- หน่วย จัดการต้นน้ำขุนแม่ยะแห่งนี้ไม่ใช่อุทยานแห่งชาติ แต่ก็มีกฎระเบียบในการเข้าชม ควรปฏิบัติตามกฎระเบียบที่กำหนดไว้ มิฉะนั้นความงดงามของดอยขุนแม่ยะ จะไม่มีเหลือให้เห็นถึงรุ่นหลังๆ เจ้าหน้าที่ป่าไม้เองพยายามอย่างยิ่งที่จะรักษาสภาพป่าบริเวณแห่งนี้ให้เป็น ธรรมชาติที่สุด โดยเขาจะแจกคู่มือระเบียบการชมให้กับนักท่องเที่ยวได้ศึกษาก่อน "ที่สำคัญควรมีจิตสำนึกในการอนุรักษ์ความสวยงามนี้ไว้ รวมถึงการทำความเข้าใจในการท่องเที่ยวแบบธรรมชาติ"
- สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 16 กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช โทรศัพท์ 053-276100
- หน่วยจัดการต้นน้ำขุนแม่ยะ 0-5321-7453
- หน่วยจัดการต้นน้ำขุนแม่ยะ 08-2184-0878

ขอบคุณข้อมูลดีๆจาก http://www.siamfreestyle.com/travel-attraction/mae-hong-son
และขอคุณภาพสวยๆจาก http://www.travel-is.com/forum/view.php?qID=533




